«Беҙ яҡшы башлап ебәрҙек»: Башҡортостан мәғәнәләр иҡтисадын нисек төҙөй

Башҡортостанда «Рәсәй креатив аҙналығы – Евразия» форумын уҙғарыу төбәктең сеймал моделенән интеллектҡа, талантҡа һәм традицияларға нигеҙләнгән иҡтисадҡа күсеүен теркәне.

Һөнәрселек кибетенән алып федераль премияға тиклем

Форумдың ғәмәли өлөшө бәләкәй бизнестың һоҡланғыс динамикаһын сағылдырған экспозицияларҙы ҡарауҙан башланды. Стәрлетамаҡтан Марина һәм Михаил Григорьевтарҙың «Башҡортостандың һөнәрселек шоколады» проекты — урындағы продукттың федераль кимәлгә сығыуына сағыу миҫал. Мануфактура «Мәҙәни код» кластерына инде, ә уның ҡарамағында ойошторолған шоколад музейы Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡушыуы буйынса булдырылған «Илде кешеләр үҙгәртә» премияһын алды.

«Улар хатта ГУМ-да һатыла», — ти ғорурлыҡ менән яңы йыл уйынсыҡтары эшләү оҫтаһы Маргарита Купцова үҙенең продукцияһын һатыу тураһында һөйләгәндә. Уның 2022 йылда башланған эше республиканың ярҙам системаһы һөҙөмтәһендә ғәмәлгә ашырылды. «Мин технологияны ҡәтғи үтәйем, шуға күрә уйынсыҡтарым бик сифатлы», — тине ул.

Рәссам-стилист Любовь Алексеева тәбиғи ебәк, кейеҙ һәм күндән яһаған аксессуарҙарын күрһәтте.

«Бөтә изделиелар ҡулдан эшләнгән, үҙенсәлекле һүрәттәре менән айырылып тора. Был аксессуарҙарҙың эксклюзив булыуын күрһәтә», — тип һөйләне оҫта Башинформ хәбәрсеһенә.

Был кескәй тарихтар Берҙәм креатив иҡтисад үҙәге президенты Марина Монгуштың секторҙың масштабы тураһында тезисын сағылдыра.

«Һуңғы ете йылда эске тулайым продуктта креатив индустрияларҙың өлөшө 2,8 проценттан 4,2 процентҡа тиклем артҡан. Ә 2036 йылға әлеге күрһәткес 7,7 процентҡа етергә тейеш», — тип хәбәр итте ул.

Мәғәнәләр инфраструктураһы

Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров үҙ сығышында төбәктең яңы ролен билдәләне. «Рәсәй креатив аҙналығы ижади индустриялар өлкәһендә Евразия идеяларын туплау урынына әүерелә. Форумға 14 дәүләттең вәкилдәре килде», — тип белдерҙе ул. Системалы эш барғанда ғына ижад иҡтисадтың бер өлөшө булып китә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Хәбиров. «Бының өсөн беҙ тармаҡ проекттарына булышлыҡ итеү инфраструктураһын булдырҙыҡ. Беҙҙең Советтың эше – уның мөһим элементтарының береһе».

Марина Монгуш дәүләттең бурысын аныҡ билдәләне. «Рәсәйҙә креатив индустрияларҙың 16 йүнәлеше ҡануни яҡтан нығытылған. Интеллектуаль продукт менән сауҙа итеү мөмкин булған тармаҡтар ҡиммәттәргә нигеҙләнгән креатив иҡтисад булдыра».

Ул декларацияларҙан эшкә күсергә саҡырҙы: «Бөгөн беҙ кәрәкле инфраструктура булдырабыҙ – закондар, концепциялар, ярҙам күрһәтеү ҡоралдары. Әммә креатив индустрияларҙың әһәмиәте тураһында диалогтан профессиональ эшмәкәрлеккә, беҙҙең ҡиммәттәргә нигеҙләнгән альянстарға күсергә кәрәк, был бөтөнләй башҡа матди һөҙөмтәгә килтерергә тейеш».

Башҡортостандың беренсе вице-премьеры — иҡтисади үҫеш министры Рөстәм Моратов ошо инфраструктураның механикаһын асты. «2024 йылдан Башҡортостанда тармаҡҡа идара итеү һәм ярҙам күрһәтеү экосистемаһы булдырылды». Ул Креатив индустрияларҙы үҫтереү буйынса советты, «Креатив индустриялар сәғәте» форматын һәм «Креатив Башҡортостан» мәғлүмәт платформаһын үҙ эсенә ала. Моратов интеграцияның төп маҡсатын билдәләне: «Креатив индустриялар ижади һәм традицион тармаҡтарҙың синергияһын тәьмин итеү өсөн реаль секторға – сәнәғәт, ауыл хужалығы, медицинаға берләшергә тейеш».

Бәләкәй ҡалалар иҡтисады һәм социаль эффект

Рәсәй Президентының Йәмәғәт проекттары идаралығы референты Владимир Костеев ижади проекттарҙың оҙайлы эшләүен билдәләне. «Креатив индустрияларҙың шәп сифаты бар: сара үткәндән һуң да уларҙың тәьҫире бөтмәй. Һүҙ аралашыуҙың артабанғы ысулдары, уртаҡ эшмәкәрлек, яңы берләшмәләр булдырыу хаҡында бара. Был бигерәк тә бәләкәй ҡалалар өсөн мөһим». Ул властарҙы ваҡиғаларҙы ғына түгел, ә үҙгәрештәрҙе лә проектларға өйрәнергә саҡырҙы: «Беҙ продуктҡа заказ бирә – фестиваль үткәрә, фильм төшөрә беләбеҙ. Әммә әлегә социаль үҙгәрештәргә заказ бирергә өйрәнәбеҙ генә. Ваҡиғанан һуң яңы командалар, бизнестар, уртаҡ эшмәкәрлек практикалары барлыҡҡа килһен өсөн теләгән үҙгәрештәрҙе алдан уҡ проектларға кәрәк».

Мәскәү дәүләт университетының геодемография һәм киңлек үҫеше үҙәге директоры Александр Панин яңы иҡтисади логика тураһында һөйләп, ошо фекерҙе үҫтерә. «Үткән быуаттың индустриаль моделенән айырмалы рәүештә, яңы иҡтисади логикаға күсеүгә иғтибар биреү мөһим. Айырым саралар йәки объекттар түгел, ә йәшәү өсөн берҙәм киңлекте проектларға, унда архитектура, ваҡиғалар һәм ижад бергә эшләргә тейеш».

Был стратегия муниципаль кимәлдә һөҙөмтә бирә. Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығы Эмиль Шәймәрҙәнов аныҡ һандар килтерҙе: «Тармаҡ вәкилдәре һаны 2025 йыл менән сағыштырғанда 28 процентҡа артҡан, ә туристар ағымы 54 процентҡа күбәйгән». «Сауҙагәр 2.0» фестивале һәм «Мәҙәни код» кластеры сәнәғәт үҙәге булған Стәрлетамаҡты үҙгәртте. Киләсәктә 200-ҙән ашыу экспонаттан торған коллекция менән «МотоТарих» ретромотоциклдар музейын булдырыу планлаштырыла.

Фекер алышыу барышында Башҡортостанда милли эпос һәм традициялар нигеҙендә мәҙәни туризмды үҫтереү темаһын да тикшерҙеләр.

 – Башта иҡтисади өҫтөнлөктәр булмаһа ла, ваҡиғалар, инфраструктура һәм халыҡтың патриотизмы аша традицион мәҙәниәткә ярҙам итеү һәм уны популярлаштырыу биләмәләрҙе үҫтереүҙә ҡеүәтле этәргес булып тора, – тип билдәләне AY YOLA төркөмө солисы Ринат Рамаҙанов.

Ҡиммәттәргә нигеҙләнгән суверенитет һәм халыҡ-ара кооперация

Төп пленар ултырыш 3 ноябрҙә «Рәсәй һәм Евразия: ҡиммәттәр буйынса берләшеү» темаһы аҫтында үтте. Дәүләт тармаҡтың этәргес көсө булып тора, тине Радий Хәбиров.

Башҡортостан креатив берләшмәләрҙең халыҡ-ара кооперацияһы өсөн майҙансыҡ булырға әҙер, тип билдәләне республика етәксеһе.

– Башҡортостан – Евразияның йөрәге. Беҙ һәр саҡ үҙебеҙҙе Европа һәм Азия мәҙәниәттәренең уникаль үҙәге булараҡ позициялайбыҙ. Республикала ҙур проект – Евразия күсмә цивилизациялар музейы формалаша, уны булдырыуҙы ике йыл эсендә тамамларға ниәтләйбеҙ. Ул ҡыҙыҡлы креатив идеяларҙың йыйылыу нөктәһе, креатив индустрияның Евразия штабы булыр, – тине Радий Хәбиров. – 2028 йылда Өфөлә Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһында ағза булған дәүләттәр башлыҡтары советының ултырышы була. Ошо сара барышында Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы илдәрендә креатив индустрияларҙы үҫтереүгә арналған айырым осрашыу үткәрергә тәҡдим итәм.

РФ Президентының йәмәғәт проекттары идаралығы начальнигы урынбаҫары Александр Журавский иҡтисади үҫеште мәҙәни код менән бәйләне. «Бөгөн креатив кластер башҡа тармаҡтарға ҡарағанда тиҙерәк үҫешә. Компанияларҙы уңышлы үҫтереү өсөн корпоратив мәҙәниәтте милли традицияларға яраҡлаштырырға кәрәк».

Форумдың халыҡ-ара трегы Рәсәй практикалары менән ныҡ ҡыҙыҡһыныуҙы күрһәтте. БРИКС халыҡ-ара альянсы президентының стратегик кәңәшсеһе Натан Браун инвестициялар өсөн юридик шарттар булдырыуҙа уңыштарҙы билдәләп үтте. «Рәсәйҙә иҫ киткес һөҙөмтәләргә өлгәштеләр... Башҡортостан етәкселегенең һәм ил хөкүмәтенең ошо өлкәне артабан үҫтереү менән ҡыҙыҡһыныуын күрәм».

Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренең Дизайнерҙар ассоциацияһын ойоштороусы Фәриҙә Абдулла Камбер Аль Авади оҫталарҙы донъя баҙарына ҡыйыуыраҡ сығырға саҡырҙы: «Мин Рәсәйҙә һоҡланғыс ҡул эштәрен күрәм, мәҫәлән, Башҡортостанда эшләнгән әйбеҙәрҙе». Абхазия, Әрмәнстан һәм Ҡырғыҙстан вәкилдәре (Әсхәт Акибаев, Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары авторы) уртаҡ аҙыҡ-түлек тураһында һөйләне.

– Төбәктең ижади индустриялары хәҙер әүҙем үҫешә. Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарының республиканан көслө партнерҙары күп – мәҫәлән, AY YOLA һәм «Арғымаҡ» төркөмдәре. Һеҙҙең музыканттар тәүге уйындарҙа уҡ сығыш яһаны һәм бөгөн хаҡлы рәүештә беҙҙең проекттарҙың амбассадоры тип иҫәпләнә, – тине Әсхәт Акибаев. – Тағы бер сағыу миҫал – беҙ Башҡортостандан килтерелгән ҡымыҙҙы яратабыҙ. Был ҡеүәтле креатив йүнәлеш, уның өсөн берҙәм концепция булдырырға һәм уникаль брендҡа әйләндерергә кәрәк.

Форум мәҙәни яҡынлыҡ тураһында фекер алышыуҙарҙан ғәмәли кооперацияға күсеүҙе теркәй, тип билдәләне Марина Монгуш. Шулай уҡ ул Евразия креатив индустриялар альянсын булдырыу кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Өфө уртаҡ ижади продукттар һәм яңы проекттар булдырыу үҙәге буласаҡ.

Евразия ғилми-белем биреү үҙәге нигеҙендә Евразия креатив иҡтисад университетын булдырыу һәм Өфөлә Евразия креатив иҡтисадының штаб фатирын урынлаштырыу алға табан мөһим аҙым булыуы мөмкин.

Шулай уҡ ғәмәли башланғыстар иҫәбендә – Башҡортостанда Рәсәй һәм Евразия арт-индустрияһы өсөн сәнәғәт кластерын ойоштороу, интеллектуаль милек баҙарын үҫтереү, шулай уҡ республика иҡтисадының стратегик йүнәлеше булараҡ креатив туризмдың мөмкинлектәрен киңәйтеү һәм «Креатив быуын – Евразия» трегын үҫтереү.

Республика Рәсәй һәм Евразия илдәре араһында союз проекттарын үҫтереү өсөн даими майҙансыҡ булырға әҙер, тип билдәләне Башҡортостан Башлығы.

– Бөгөн беҙ Евразия креатив индустрияһы мәғәнәләре формалашҡан һәм трансляцияланған үҙәк булырға әҙер икәнебеҙҙе белдерҙек. Беҙ быны эшләргә әҙербеҙ, бының өсөн инфраструктура – кеше капиталы ла, ойоштороу структураһы ла бар, – тине Радий Хәбиров.

Берҙәм креатив иҡтисад үҙәге президенты халыҡ-ара баҙарҙа иҡтисадтың креатив секторының хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен билдәләне.

«Ижадсылар»: һанлы һаулыҡтан алып еңел сәнәғәтте тергеҙеүгә тиклем

«Һөҙөмтәле һәм конкурентлы иҡтисад» милли проекты сиктәрендә «Ижадсылар» республика премияһын тапшырыу тантанаһы форумдың кульминацияһы булды. Уға 600-ҙән ашыу ғариза килгән.

Еңеүселәр:

«Креатив биләмә» — «Бөрө – креатив туризм биләмәһе» проекты  (2026 йылда «Чирковъ» креатив киңлеген булдырыу перспективаһы менән).

«Мәҙәни код» — «Бишбармак» милли аш-һыу оҫтаханаһы.

«Креатив ваҡиға» — «Сауҙагәр 2.0» фестивале.

«Креатив һанлы проект» — «Физминутка» (эш процесына һауыҡтырыу паузаларын индереү өсөн сервис).

«Креатив социаль проект» — «Ветеран 02» мобиль ҡушымтаһы (2026 йылда булдырылған МХО ветерандарына һәм уларҙың ғаиләләренә ярҙам платформаһы).

«Креатив эшҡыуар» — Илшат Байбурин (Paradox Box).

«Креатив локаль бренд» — «Миңзифа» (заманса кейемдә башҡорт мәҙәниәтен тергеҙеү).

«Креатив проект / продукт» — Өфөнөң VETVI фабрикаһы (халыҡ-ара баҙарға сығыу).

«Креатив йәлеп итеү нөктәһе» — «Матур дөйәғош» агротуристик комплексы (16 дөйәғоштан халыҡ-ара аудиторияһы булған фермаға әүерелгән).

Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров «Ижадсылар» премияһын тапшырғандан һуң «Башинформ» агентлығына биргән интервьюһында «Рәсәй креатив аҙналығы – Евразия» халыҡ-ара форумының әһәмиәте хаҡында һөйләне.

«Тормошобоҙҙоң бөтә өлкәләрендә лә ижад бар, тип иҫәпләйем мин. Бөгөн креатив индустрия иҡтисадты үҫтерә. Беҙҙә креатив индустриялар – яҡынса 60 миллиард һум. Анимация, кино, реклама, гастрономия.Минеңсә, был бик аҙ әле. Беҙҙең иҡтисадтың структураһында нефть эшкәртеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы булыуына күнеккәнбеҙ. Беҙ шулай уҡ иҡтисадты формалаштырыусы ижади продукттарҙың булыуын теләйбеҙ. Форум беҙҙең ике йыл эсендә яҡшы эшләүебеҙҙе күрһәтте, сөнки дәүләт энергия бирҙе, һәм урындарҙа беҙҙең идара итеүсе команда бының менән етди шөғөлләнде. Илдең, донъяның иң талантлы кешеләре бында. Башҡортостан бер туған Абдразаҡовтар, «Ay Yola» төркөмө, скульптор Александр Щербаков, Рәсих Әхмәтвәлиев, шулай уҡ Айнур Асҡаров һәм башҡа талантлы кешеләре менән бар донъяны хайран ҡалдырасаҡ. Мин артабан да һанап үтә алам, һеҙ көтөп арырһығыҙ», – тип билдәләне Радий Хәбиров.

Башҡортостанда ошо өлкәлә 9 меңдән ашыу хужалыҡ итеүсе субъект эшләй, ә 2025 йыл йомғаҡтары буйынса республикабыҙ Рәсәйҙең креатив субъекттары араһында өс лидер иҫәбенә инде.